26 oktober 2020

Gehandicaptensector vreest voor impact corona: “Het zal nog jaren duren voor het vertrouwen en de rust zijn hersteld”

Acht maanden geleden diende COVID-19 zich aan in Nederland. Dat dit virus ons leven zó zou veranderen hadden weinig mensen destijds kunnen voorzien. Het drama van de eerste piek staat nog vers in ons geheugen gegrift: 170.000 cliënten in instellingen die werden afgezonderd van de buitenwereld, ouders die hun kinderen niet konden zien, begeleiders die alles op alles zetten om hun cliënten te voorzien van de broodnodige aandacht en dagbesteding…

Gehandicaptenzorg begeleider met client

Nooit meer terug naar toen

Tot grote opluchting van de sector kwam die lockdown op 15 juni te vervallen. Maar Rutte’s laatste persconferentie, over de metaforische hamer waarmee we het virus moeten platslaan, doet nieuwe onrust opwaaien. De angst voor de tweede golf zit er goed in. Want terug naar toen, dát willen we nooit weer. Zo roept ieder(in) op om de lessen uit die periode vooral niet te vergeten:
Daarmee zijn allerlei rechten van mensen met een beperking en hun naasten geschonden. Dit zien we nu weer gebeuren.

Rek is eruit

Met het wegvallen van dagbesteding, familie en sportclubs werd de gehandicaptenzorg dit voorjaar flink op de proef gesteld. Alles werd uit de kast getrokken om het gemis op te vangen en cliënten binnenshuis te kunnen bieden wat zij nodig hadden: warmte, afleiding en verzorging.

Die eerste grote golf dit voorjaar overkwam ons en bracht totale verwarring. We vingen de klap op, zetten met elkaar de schouders eronder en zijn er met veel creativiteit en flexibiliteit doorheen gekomen. Maar ondertussen zijn we maanden verder en is de rek eruit. Waar er de afgelopen maanden weer wat versoepelingen kwamen, moeten we cliënten nu opnieuw teleur stellen. Dat hakt er harder bij ze in dan ooit,” zegt Sandra, begeleidster bij een instelling in Beetsterszwaag.

Zowel bij bewoners als bij personeel merk je: de koek is op

Gepuzzel met roosters

De voortdurende veranderingen vragen om creativiteit en aanpassingsvermogen, maar vaak met minder personeel. Wie getest moet worden, is meestal 48 uur niet inzetbaar en als de uitslag positief is, moet de medewerker 10 dagen in quarantaine. Het gevolg: gepuzzel met roosters, personeelsgaten en leeglopende flex-poules. In delen van Nederland lopen de tekorten op.”Tot nu toe lukt het net,” aldus Hilda Barnhoorn in Eindhovens Dagblad.

Volgens Jan van Hoek, voorzitter van de raad van bestuur van Ipse de Bruggen, is het dan ook essentieel dat zorgpersoneel snel kan worden getest. “Daardoor weten wij ook weer snel of een medewerker weer aan het werk kan. Want naast het buiten de deur houden van het virus, is het natuurlijk ook van groot belang dat we gewoon voldoende begeleiding op de groepen kunnen zetten.

Angst voor besmetting

Die kans op besmetting is trouwens behoorlijk reëel. Want 1,5 meter afstand bestaat in de gehandicaptenzorg niet. Fysieke hulp is aan de orde van de dag en in huizen met verstandelijk beperkten valt onderlinge afstand niet uit te leggen.

In onze sector bestaat het begrip afstand niet, laat staan anderhalve meter. Onze praktijk staat juist in het teken van warme aandacht in nabijheid en knuffelen,meldde de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland al in april dit jaar.

16 oktober j.l. bracht Dagblad van het Noorden het nieuws dat steeds meer zorgpersoneel in Noord-Nederland besmet raakt met het coronavirus. In een week tijd telden laboratorium Certe, het UMCG en de GGD’s 133 nieuwe besmettingen in de zorg. De week ervoor waren dat er 122. Een peiling van de Landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD) laat zien dat zorgpersoneel hier niet gerust op is: 44 procent vreest om op het werk te worden besmet. 53 procent is bang om de privéomgeving aan te steken en 40 procent om patiënten en cliënten te besmetten.

Piekeren, onzekerheid en slaapproblemen

De dagelijks veranderende protocollen, het wegvallen van collega’s en de zorgen rondom besmettingen maken het werk in de gehandicaptensector niet eenvoudig. Uit de Monitor Gezond Werken bleek dan ook dat 88% van de ondervraagden vaak piekert over de gevolgen van het Coronavirus; 11% zich vaak of altijd emotioneel uitgeput voelt, en nog eens 11% vaak of altijd lichamelijke uitputting ervaart.

Sinds de Coronacrisis ervaren zorgmedewerkers (ook degenen die niet op een besmette afdeling hebben gewerkt) meer slaapproblemen, voelen zich onveilig door onvoldoende beschermingsmateriaal en onzeker door steeds veranderende regels – Coronamonitor IZZ

Wegvallen van structuur leidt tot angst en agressie

Waar er onzekerheid speelt bij begeleiders, is die vaak nog vele malen groter bij de bewoners. Aan cliënten valt lang niet altijd uit te leggen wat er om hen heen gebeurt. De structuur valt keer op keer weg, wat angsten, depressies en agressie in de hand werkt.

Besmette cliënten of risicogroepen krijgen bovendien zorg van begeleiders in beschermende kleding, mondkapjes inbegrepen. „Dat kan behoorlijk indrukwekkend en beangstigend zijn voor bewoners die niet goed begrijpen wat er speelt.” Aldus Roy, zelf werkzaam in de gehandicaptenzorg. “Op de groep van mijn zusje kon iemand met verdachte verschijnselen in afwachting van de testuitslag dagenlang de kamer niet uit. Dat zijn schrijnende gevallen.” En het zijn situaties die niet op zichzelf staan. Zo moest elders een volledige groep bewoners geïsoleerd worden, nadat een begeleider besmet was geraakt. Dagenlang brachten ze door in een ruimte van enkele vierkante meters, zonder goed te beseffen waarom.

Protocol vs gevoel

Ga er maar aan staan: je wilt de maatregelen zo goed mogelijk doorvoeren, maar ziet tegelijkertijd de verwarring bij je cliënten oplopen. Dat dit dilemma soms zwaar op de schouders van begeleiders valt, onderkent ook Sandra: “Besmette bewoners bieden we hulp tot aan de deur. Zij mogen hun kamer niet uit, wij mogen er niet naar binnen. Dat is protocol, maar het druist tegen al je gevoel als begeleider in. Juist wanneer iemand je het hardst nodig heeft, kun je er nauwelijks voor diegene zijn.”

Vrees voor langdurige gevolgen

Haar grootste angst is dan ook niet het virus zelf, maar de langdurige psychische gevolgen. “Ik zie cliënten ongelooflijk struggelen. Structuur is weggevallen, alles is onzeker. De maatregelen blijven veranderen en wanneer ze er eindelijk aan gewend zijn geraakt of nieuwe hoop krijgen, is wéér alles anders. Dat leidt bij de bewoners tot angsten en spanningen. Stressgedrag zoals agressie en automutilatie, dat juist naar de achtergrond was verdwenen, laait bijvoorbeeld weer op. De onzekerheid is een genadeklap voor ze. Het zal nog een hele tijd duren voordat het vertrouwen en de rust terug is ingedaald, zodra we corona achter ons hebben gelaten. Ik werk ruim 25 jaar in de gehandicaptenzorg en heb zelf een gehandicapte zoon, maar dit is ingrijpender dan alles wat ik ooit heb meegemaakt!”

Juist wanneer iemand je het hardst nodig heeft, kun je er nauwelijks voor diegene zijn.

Lichtpuntje

Toch ontstaan er tijdens de crisis ook mooie dingen. Het gezamenlijke ‘schuitje’ werkt op sommige groepen verbroederend. “Bewoners die voorheen weinig contact met elkaar maakten, werken nu samen en verbinden. Cliënten helpen ons waar ze kunnen. Bovendien zijn we meer dan ooit gefocust op waar het in de kern van ons werk om gaat: persoonlijke aandacht voor de bewoners. Ze gerust stellen, op hun gemak brengen. Daar is nu meer tijd voor. Minder administratie, meer contact,” aldus Roy.

Ook Erwin ziet dat terug: “Wij hebben ervoor gekozen om onze dagbestedingen dicht te houden en het personeel daarvan bij te laten springen op de locaties. De dagbesteding bieden we op de groep aan. Dat geeft veel extra handjes en daardoor meer tijd en rust om de bewoners persoonlijke aandacht te bieden. Voor sommige cliënten pakt dat heel positief uit.”

Blik op de toekomst

Hoe verschillend de situatie ook wordt ervaren van groep tot groep: hopelijk wacht ons na deze coronacrisis een stabiele toekomst. Eén waarin de gehandicaptensector niet alleen haar wonden hoeft te likken, maar ook de vruchten mag plukken van de vindingrijkheid en verbinding die in deze periode zijn ontstaan.

Een normaal dagelijks leven. Voor iedereen.

In Nederland leven ruim twee miljoen mensen met een handicap. Men denkt vaak dat de overheid het allemaal wel regelt voor deze doelgroep. Helaas is dit niet het geval en verliezen zij nog veel te vaak meer levenskwaliteit dan nodig. HandicapNL vindt dit onacceptabel en stopt niet voordat iedereen met een handicap een normaal, waardevol dagelijks leven leidt. Jij toch ook? Teken ons manifest!

Ja, ik teken het manifest voor een normaal leven voor iedereen!

Bij het aanmelden ga je akkoord met de privacyvoorwaarden van HandicapNL.