“Iedereen heeft talent en dat talent moet je kunnen ontwikkelen”

Voor Jolijn van Beukering, oprichter van Lotus College en lunchcafé SMAAK in Haarlem, begint alles bij één overtuiging: "Iedereen heeft talent, en dat talent moet je kunnen ontwikkelen.

**Alt-tekst:**\ Een lachende vrouw met lang donker haar en zwarte kleding staat achter de toonbank van een café. Haar hand rust op een vitrine met gebak. Op de toonbank staan ook een taart onder een glazen stolp, een kassa en een vaas met roze bloemen.

De een heeft daar alleen wat meer begeleiding bij nodig dan de ander. En als jij in de gelegenheid bent om dat te faciliteren, dan moet je dat gewoon doen. Dat is je verantwoordelijkheid in deze wereld.”

Tien jaar dezelfde appeltaart

Jolijn rolde erin via haar werk. Als juriste, gespecialiseerd in gezondheidsrecht, werkte ze voor ziekenhuizen en zorgorganisaties. Zo kwam ze terecht bij de Hartekamp Groep: een grote zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking in de regio Kennemerland. Daar deed ze de klachtencommissie, en liep ze uit zichzelf de woon- en dagbestedingslocaties langs. Want mensen in de zorg klagen niet snel; een klachtencommissie bereik je pas als het echt misgaat.

Hier ontmoette ze voor het eerst de doelgroep waarmee ze nu werkt. En die beviel haar meteen. “Puur en open. Vrolijk, geïnteresseerd in andere mensen, geen dubbele agenda. What you see is what you get.” Het zaadje was geplant.

Op een van die locaties zat een bakkerij, waar deelnemers appeltaarten bakten voor een bakker in de buurt. Jolijn raakte in gesprek met een van hen. “Hij vond het hartstikke leuk, zei hij; hij deed het al een jaar of tien. ‘Maar ik zou zo graag eens een keer wat anders willen leren. Ik maak al tien jaar dezelfde appeltaart.’ Die zin liet mij niet meer los. Er zat geen ontwikkeling in, en dat vond ik jammer.”

Er is geen lagere hotelschool

Inmiddels was Jolijn van Amsterdam naar Haarlem verhuisd, en daar zocht ze of er horeca-opleidingen waren voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Haarlem bleek vol restaurants waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen werken. “Je kunt er handelingen leren, maar nergens leidde het tot een diploma of certificaat waarmee je kunt laten zien wat je kunt. Daarbij: voor wie van het voortgezet speciaal onderwijs komt, is een mbo een logische volgende stap, maar vaak niet haalbaar. En dan? Dan volgt de dagbesteding, of thuis op de bank. Dan heb je dus niks om te laten zien van wat je kunt. Raar vond ik dat. Ook voor werkgevers is zo’n bewijs van wat iemand kan interessant.”

Zelf had ze ooit naar de hotelschool gewild, maar ze werd uitgeloot en ging rechten studeren. “Je hebt een middelbare hotelschool en een hogere hotelschool. Maar geen lagere hotelschool. Het ROC heeft wel een bakkersopleiding, maar dat is mbo. Voor deze groep is er dus niets. Ik voelde wel al dat ik graag iets wilde opzetten, maar voordat ik dat deed, wilde ik weten of er behoefte aan was. Ik ging praten bij de LFB, de belangenvereniging door en voor mensen met een verstandelijke beperking. Daar stelde een vrouw mij de vraag: ‘Wanneer kan ik beginnen?'”

Een lachende vrouw met lang donker haar en zwarte kleding staat bij de toonbank van een café. Achter de kassa staat een tweede vrouw met kort blond haar en een bril. Op de toonbank staan vitrines met gebak, een taart onder een glazen stolp en een vaas met roze bloemen. Op de achtergrond is een derde persoon aan het werk.

Een vreemde eend in de bijt

“Ik haalde mijn horeca-papieren en besloot iets op te zetten, maar toen kwam het lastigste deel: ik was geen school, geen zorginstelling, geen bedrijf, maar iets wat daar dwars overheen lag. Onderwijs, dagbesteding, zorg en leren werken tegelijk. Bij de gemeente vond iedereen mijn projectplan prachtig. Maar zodra het over geld ging, was het antwoord steeds hetzelfde: ga maar bij de buurman langs. Er kwam geen euro. Ze wisten niet zo goed waar ze me kwijt moesten.”

Dan doe ik het zelf

Ze probeerde het eerst binnen de zorgorganisatie waar ze al werkte; daar zat ze immers “in huis”. Maar een samenwerking moest over zoveel schijven dat het niet van de grond kwam. “Toen dacht ik: ik moet het gewoon zelf gaan doen. Je kunt eindeloos overleggen: een kennismaking, een netwerkbijeenkomst. Maar op een gegeven moment ben je uitgepraat. Dan moet je gewoon doen. Anders verzand je. Ik schreef een plan, en via-via ontmoette ik de voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland in Haarlem. Hij zei: prachtig verhaal, mocht je zover zijn, dan help ik je. Een half jaar later belde ik hem op. Hij is nog altijd voorzitter van het bestuur van de stichting.”

**Alt-tekst:**\
Een lachende vrouw met lang donker haar staat buiten voor een café. Ze draagt een zwart shirt, een zwarte schort en een spijkerbroek. Achter haar is een terras met tafels en stoelen te zien, onder een houten overkapping met groene planten.

Geld bij elkaar sprokkelen

De eerste jaren deed Jolijn alles onbetaald. Dat kon, omdat haar man ondernemer is en zei: dit is jouw droom, dit moet je oppakken. “Dat gaf me de vrijheid en de ruimte om het te ontwikkelen.”

Maar geld had ze wel nodig, al was het maar om ergens een plek te creëren. Via de voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland regio Haarlem kwam ze terecht bij de regionale werkbedrijven, waar destijds geld beschikbaar was voor initiatieven. “En via dezelfde route belandde ik in de Waarderpolder in Haarlem, het maakterrein waar eigenlijk geen horeca mag zitten. Omdat mijn plek een sociaal en educatief karakter heeft, werd een uitzondering gemaakt, met als voorwaarde dat ik niet mocht concurreren met de horeca in de stad.”

Voor de verbouwing van het pand en de inventaris was twee tot tweeënhalve ton nodig. Bij de grote fondsen ving ze bot: het bedrag was te klein, niet interessant genoeg. Met hulp van een fondsenwervingsbureau dat werkte op basis van no cure, no pay, lukte het alsnog.

De start en nu een team van tien

Ze begon samen met een vrouw die kok was én pedagogisch begeleider, en die al eerder Haarlemse horecaprojecten had opgezet. “Zij wist hoe je een keuken opzet en hoe je deze groep begeleidt. Terwijl er verbouwd werd, ging ik langs de scholen. Op één school voor speciaal onderwijs zag een stagecoördinator meteen wat ik bedoelde, en bracht mij in contact met jongeren die bijna van school gingen. Daar vond ik mijn eerste pupil. Tijdens de verbouwing kwam hij meerdere keren voor het raam staan om naar zijn nieuwe leer-werkplek te kijken. Zijn ouders vonden het spannend, maar tekenden.”

“In 2018 opende lunchcafé SMAAK, met vier jonge mensen. Inmiddels hebben we 25 pupillen en een team van tien professionals: begeleiders met een achtergrond in de gehandicaptenzorg, social work, pedagogiek of maatschappelijke zorg. Voor elke pupil maken we een ontwikkelplan met leerdoelen, en daarover rapporteren we. Wij bieden dagbestedingsplekken. De jongeren hebben een indicatie dagbesteding, meestal via een persoonsgebonden budget of anders via onderaanneming bij een zorgaanbieder.”

**Alt-tekst:**\
Vier lachende mensen poseren samen buiten voor een café. Vooraan staan twee jongeren in felroze shirts met de tekst ‘Gewoon Doen!’. Achter hen staan een man in een lichtblauw overhemd en een vrouw met lang donker haar. Alle vier maken een V-teken met hun vingers. Op de achtergrond is een terras met een houten overkapping te zien.

Wat Lotus College en SMAAK zijn

Stichting Lotus College is de koepel. In de statuten staat de missie: leer-werktrajecten in de horeca aanbieden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In de praktijk ligt de focus op jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, tussen de 18 en 30 jaar. Het doel is minimaal een erkend certificaat te halen en daarna samen te zoeken naar een passende vervolgplek.

De leer-werktrajecten vinden plaats bij lunchcafé SMAAK. En dat is nadrukkelijk geen oefensituatie. Half Haarlem komt er inmiddels lunchen, vaak zakenmensen met weinig tijd die niet eens weten dat het een sociale onderneming is. Jolijn: “Dus je moet gewoon kwaliteit leveren. En snel zijn. Daar sturen we bewust op.”

Van certificaat naar een passende plek

Het oorspronkelijke idee was mooi rond: de pupil haalt zijn diploma, en de Haarlemse horeca, met haar personeelstekort, ontvangt hem met open armen. In de praktijk viel dat tegen. Jolijn: “De restaurants zijn klein, de keukens zijn klein, en er is vaak te weinig personeel. Een jongere van ons heeft begeleiding nodig, en dat moeten mensen willen, kunnen en er tijd voor hebben. Eigenaren zeggen vaak: dat willen we graag. Maar uiteindelijk lukt het op de werkvloer niet.”

Dus stapte Jolijn af van het idee dat de vervolgplek per se een reguliere horecabaan moest zijn. “We kijken nu naar een passende vervolgplek, wat dat ook mag zijn. En dat is ook goed.”

Een van die plekken is de bedrijfskantine van Danish Crown: een grote voedselproducent met een fabriek waar drie- tot vierhonderd mensen werken, van veertig nationaliteiten. Lang niet iedereen spreekt Nederlands of Engels, dus communiceren gaat er heel anders. Tegelijk is het er ook beschut: er komen geen gasten van buiten. Ongeveer vijf pupillen draaien er per dag de lunch, met eigen begeleiders, zodat het bedrijf er geen omkijken naar heeft. Jolijn: “Fantastisch. Wat een ontzettend leuk stuk was dat.”

Daar werkt inmiddels ook haar eerste pupil, die ooit voor het raam stond. Hij zakte voor zijn eerste examen en deed een ronde over. Nu zit hij goed op zijn plek en hoeft hij daar niet weg. Jolijns mooiste toekomstbeeld is dat hij ooit zelf een nieuwe lichting opleidt. “Dan is het cirkeltje rond.”

**Alt-tekst:** Een glimlachende vrouw met lang donker haar staat buiten op een terras. Ze draagt een zwart shirt en kijkt recht in de camera. Achter haar zijn een houten overkapping, planten en tafels met stoelen te zien.

Toelaten, diploma’s en geld

Toelaten doet Jolijn op één criterium: de jongere moet het zelf willen. “Niet de ouders, die een keer prettig hebben geluncht en dit een leuke plek vinden.”

Wie gemotiveerd is en minstens drie dagen per week beschikbaar, is welkom. Wat niet kan, is één-op-éénbegeleiding; SMAAK werkt met groepsbegeleiding. De diploma’s zijn landelijk erkend. Lotus College volgt de methodes van de Stichting Vakbekwaamheid Horeca (SVH): keukenassistent, bedieningsassistent en sinds kort bakkersassistent, met een eigen lesprogramma eromheen. Elk traject duurt twee jaar en eindigt met een examen. Wie daarna een ander vak wil leren, begint opnieuw; zo kan iemand tot zes jaar bij Lotus College blijven.

Het feestje

“Wat mij het meest bijblijft? Dat is elke keer weer de diplomering. Daar maken we een feest van. De pupil zet een handtekening, er wordt een foto gemaakt met het diploma in de hand. Ik vind het zo mooi om te zien hoe trots met name de ouders dan zijn. Dat hun kind, dat niet naar het reguliere onderwijs kon, toch een erkend diploma heeft gehaald. Natuurlijk zijn de pupillen zelf ook enorm trots, een diploma geeft hen erkenning en zelfvertrouwen. Dat is onbetaalbaar.”

De Gewoon Doen Tour bezocht SMAAK in Haarlem. Pier de Boer-ambassadeur Linda Germs is samen met de mediahelden van de Helden van Hackforts op zoek naar ‘Pier de Boers anno nu’: mensen en bedrijven die jongeren met een verstandelijke beperking een eerlijke kans geven om te leren en te werken. Elke stop levert een videoverhaal en een achtergrondverhaal op. Het Pier de Boer-ambassadeurschap is een initiatief van HandicapNL en Stichting SPZ.

Ken jij een Pier de Boer anno nu? Laat het ons hier weten

Steun HandicapNL

Aan mensen met een beperking ligt het niet. Werken, zelfstandig wonen, een opleiding volgen, naar een festival gaan; mensen met een beperking weten prima hoe ze hun leven willen leiden. Onze samenleving maakt dat alleen nog te vaak onnodig moeilijk.

HandicapNL pakt die obstakels aan. Samen met mensen met een beperking en organisaties die dingen anders durven doen, werken we aan verandering in wonen, werken en vrije tijd. Help ons de samenleving toegankelijker te maken.

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte

  • Als eerste op de hoogte van nieuwe initiatieven
  • Ontvang updates over hoe jij kunt helpen
  • Lees inspirerende verhalen

Scroll naar boven