08 februari 2021

Zijn de verkiezingen wel zo toegankelijk als ze horen?

Sinds 1919 geldt in Nederland het Algemeen Kiesrecht. Maar dat we het recht tot stemmen kennen, betekent niet automatisch dat voor iedereen die mogelijkheid er ook is. Daarom werd in 2019 de Kieswet gewijzigd: álle stemlokalen moeten toegankelijk en bereikbaar zijn. Ter vergelijking: dat was destijds bij een krappe kwart van de stemlokalen het geval. Wat is dan toegankelijk stemmen? Globaal wordt met het volgende rekening gehouden:

Toegankelijk stemmen verkiezingen 2021

Stemmen met een fysieke beperking

Volgens het VN-verdrag Handicap moeten alle stembureau’s bereikbaar en toegankelijk zijn voor mensen met een handicap. Oké, klinkt logisch. Dus aan welke criteria moet zo’n stemlokaal voldoen? Nou, denk aan parkeerplaatsen, hellingbanen en leesloepen. Maar ook looproutes, zichtlijnen en stembussen zijn aan belangrijke voorwaarden gebonden.

In sommige gevallen mag een kiezer hulp krijgen bij het uitbrengen van zijn of haar stem. Denk bijvoorbeeld aan een slechtziende of blinde kiezer of mensen met de ziekte van Parkinson. Zij kunnen de hulp inroepen van een medewerker van het stembureau of iemand naar keuze. In de gevallen waarbij de kiezer niet in staat is om zelf een handtekening te zetten kan hij of zij iemand machtigen om voor hem of haar te stemmen. Dit kan voor alle verkiezingen.

Stemmen met een licht verstandelijke beperking

Kiezers met een (licht) verstandelijke beperking mogen geen hulp krijgen in het stemhokje. Een uitleg over hoe het stembiljet werkt buíten het stemhokje mag wel. Om toch goed voorbereid te zijn, zijn er diverse initiatieven die mensen met een licht verstandelijke beperking vooraf meenemen in de werkwijze.

Eén daarvan is Stem jij ook?, mede mogelijk gemaakt door HandicapNL. Zij verzorgen online workshops over de werking van stemmen en brengen de verkiezingskrant en het Verkiezingsdebat in Duidelijke Taal, waarin de standpunten van de partijen worden verhelderd in begrijpelijk Nederlands.

Actieplan 2021 voor gemeenten

Om goed inzichtelijk te krijgen welke stappen er genomen moeten worden voor toegankelijke verkiezingen in 2021, stelden het ministerie van BZK, het ministerie van VWS, de Kiesraad, de NVVB en de VNG het Actieplan Toegankelijk Stemmen op. De punten in dit plan focussen zich op vier hoofdthema’s: de toegankelijkheid van stemlokalen, begrijpelijke informatie over het stemproces, informeren van stembureauleden en politieke partijen stimuleren hun standpunten begrijpelijk en toegankelijk aan te bieden. Volgend op het actieplan deelden de VNG en NVVB afgelopen december de aanvullende handreiking Toegankelijk Stemmen, met extra concrete tips voor gemeenten.

Stemrecht tijdens COVID19

Maar ondanks de Kieswet en bovenstaande initiatieven, groeit de zorg voor écht toegankelijk stemmen dit jaar aanzienlijk. Corona maakt de dingen immers extra ingewikkeld. Eind vorig jaar kondigde minister Ollongren aan dat 70plussers deze verkiezingen per post mogen stemmen. Want: zo hoeft de kwetsbare oudere doelgroep niet verplicht langs het stembureau. Dit riep veel vragen op bij kwetsbaren onder de zeventig. Want waarom mogen zíj niet op afstand hun stem uitbrengen?

Stemmen is niet zoiets als je buurvrouw vragen een boodschap te doen

Jolanda: “Ik zelf ben ernstig chronisch ziek en lig in bed. Ik kan nog zelfstandig naar het toilet, zittend tanden poetsen en eten en drinken. Verder ben ik volledig afhankelijk van mijn man. Vanwege COVID19 en mijn kwetsbaarheid werkt mijn man thuis en gaat onze dochter niet fysiek naar school. De thuiszorg is afgezegd, het contact met artsen gaat per email en telefonisch. Om te kunnen stemmen moet ik iemand machtigen. Waar men daar in Den Haag niet bij stil staat is dat bedlegerige patiënten een nogal geïsoleerd bestaan leiden.”

Machtigen is geen kattenpis

Als je eigen familie in quarantaine zit, wie vertrouw je dan je stem toe? “Stemmen is niet zoiets als je buurvrouw vragen een boodschap te doen. Je moet iemand kunnen machtigen die je vertrouwt met je identiteitsbewijs – én je stem. In mijn geval zijn dat mijn man (die niet kan gaan als hij mij wil verplegen), mijn 83 jarige schoonvader die per post mag stemmen, of mijn 69 jarige schoonmoeder die zo mijn schoonvader alsnog kan besmetten, en op die leeftijd zelf ook een significant risico loopt.”

Het gaat hier om 2 miljoen stemmen. Die kan en mag je niet negeren

#IkTelOokMee

Het verhaal van Jolanda staat niet op zichzelf. Duizenden mensen met een kwetsbare conditie weten nog niet óf en hoe ze kunnen stemmen. Als oproep om de criteria voor thuisstemmen te verbreden, startte Bij1 met een petitie, onder de noemer #IkTelOokMee. Al bijna 4000 mensen ondertekenden hun oproep voor stemmen per post. De Partij voor de Dieren spande onlangs bovendien een kort geding aan tegen de staat. Een beslissing is nog niet gevallen, maar velen steunen het initiatief. Laten we hopen dat hun stem gehoord wordt.

Jeroen van de Koppel, HandicapNL: “Stemmen is een grondrecht, dus het is de taak aan de overheid om de verkiezingen ook dit jaar voor iédereen toegankelijk te maken. Zonder dat mensen met een kwetsbare gezondheid daarbij zichzelf in gevaar hoeven te brengen. Het gaat hier om 2 miljoen stemmen. Dat zijn 30 zetels in de Kamer. Die kan en mag je niet negeren.”

De HandicapNL Update

Wil je op de hoogte blijven van de aankomende verkiezingen, en dan vooral op het gebied van inclusie en toegankelijkheid? Schrijf je dan in voor onze HandicapNL Update en ontvang alle nieuwtjes 1x per maand in je mailbox.

Schrijf je in voor de HandicapNL Update